MAŁOPOLSKI OŚRODEK DORADZTWA ROLNICZEGO
z siedzibą w Karniowicach

Dnia 16 grudnia ubiegłego roku profesjonalny portal Pod Osłonami PL, zorganizował webinarium pn. „Uprawa ogórków wolna od wirusów – czy to możliwe?”. Poprowadziła je Anna Wize, uznana dziennikarka w branży warzywniczej i redaktor naczelna portalu. Motywem przewodnim wydarzenia była uprawa ogórków w szklarniach i tunelach foliowych, podczas którego zaprezentowano innowacyjne i skuteczne rozwiązania chroniące produkcję przed rozprzestrzenianiem się szkodliwych wirusów.

fot. P. Bucki

Ocena zagrożenia

Istotnym wprowadzeniem merytorycznym był wykład prof. dr hab. Beaty Hasiów-Jaroszewskiej z Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu. Omówiła ona niebezpieczeństwa związane z występowaniem wirusów w uprawie ogórka oraz metody ograniczania ich występowania. W odróżnieniu od powszechnie występujących chorób bakteryjnych i grzybowych, w przypadku chorób wirusowych nie jest możliwe ich bezpośrednie zwalczanie poprzez aplikację środków ochrony roślin. Stąd też zasadna jest ciągła profilaktyka oraz monitorowanie upraw. Jak przekazała wykładowczyni wirusy składają się z białka i kwasu nukleinowego oraz są widoczne tylko w transmisyjnym mikroskopie elektronowym. Mogą przybrać postaci tubuli, cząsteczek sferycznych, nitkowatych i pałeczkowatych oraz mieć różne rozmiary. Ogórek uprawiany pod osłonami jest narażony na presję ze strony m.in. CGMMV (wirus zielonej mozaiki ogórka), CMV (wirus mozaiki ogórka), WMV (wirus mozaiki arbuza) i ZYMV (wirus żółtej mozaiki cukinii). Rozprzestrzeniają się one mechanicznie poprzez kontakt np. podczas prac pielęgnacyjnych, nasiona (CGMMV, CMV) oraz szkodniki, głównie mszycę ogórkową i brzoskwiniową (z wyjątkiem CGMMV). Zainfekowane rośliny wykazują objawy w postaci mozaik i zniekształceń liści oraz owoców. Prof. Beata Hasiów-Jaroszewska zachęciła również producentów do przesyłania próbek części nadziemnych do Pracowni Kliniki Chorób Roślin i Banku Patogenów IOR-PIB w Poznaniu celem poprawnej identyfikacji zagrożenia ze strony patogenów.

Odporne odmiany na trudne czasy

Charakterystykę odmian ogórka odpornych na wirusy przybliżył uczestnikom webinarium Krzysztof Floras reprezentujący firmę hodowlano-nasienną Enza Zaden. Z portfolio tego przedsiębiorstwa prelegent rekomendował dwie odmiany ogórka w typie midi: Melfi F1 oraz Sultanit F1. W kontekście zagrożenia przez wirusy obie odmiany łączy wysoka (HR) odporność na CGMMV, oraz umiarkowana odporność na CMV i CVYV (wirus żółtaczki nerwów ogórka). Ponadto można je prowadzić w systemie „przewodnikowym” oraz wyprowadzając pędy boczne. Melfi F1 jest stosunkowo nową odmianą i bardziej tolerancyjną na niedobór światła. Jej rozsadę można wprowadzać do szklarni na nowe nasadzenia już od stycznia, co gwarantuje uzyskanie wysokiego plonu wczesnego. Wiąże owoce o długości ok. 22-24 cm z delikatną szyjką. Z kolei Sultanit F1 to ogórek krótszy (20-22 cm) o wysokim potencjale plonowania. Nie tworzy tzw. szyjki. Prelegent polecał wybrać tę odmianę do nasadzeń od lutego. W segmencie ogórka brodawkowego nowością jest numer hodowlany E23P.2411 F1 również z wysoką odpornością na wirusa zielonej mozaiki ogórka. Wśród jego wielu zalet warto wymienić m.in. dobry balans generatywno-wegetatywny i wysoką tolerancję na zmienne warunki w trakcie uprawy, w tym wahania zasolenia podłoża. Nieprzerwanie wiąże cylindryczne i wyrównane owoce o ciemnozielonej barwie i długości 10-12 cm. Można go sadzić od końca stycznia do jesieni i prowadzić w różnych systemach produkcji. Bardzo zbliżoną i sprawdzoną od wielu lat odmianą ogórka grubobrodawkowego, lecz z umiarkowaną (IR) odpornością na wirusa CGMMV jest Bjorn F1. Posiada on krótkie międzywęźla i wiąże po 2-4 owoce w węźle. Odmiana bardzo plonotwórcza i z dużą siłą wzrostu.

Protokoły higieny przy produkcji rozsady

O tym jak zadbać o rozsadę ogórka w dobie zagrożenia ze strony chorób wirusowych mówiła Marta Przepiórka reprezentująca firmę Rozsadnik. Zwróciła ona uwagę, że rozsada ogórka powinna być krępa, nie wyciągnięta, ze stabilnym pędem głównym i dobrze wykształconymi liśćmi, pozbawionymi chloroz, a bryła korzeniowa powinna charakteryzować się jasną barwą bez brązowych przebarwień. Prelegentka podkreśliła ważność zdrowego i dobrze rozrośniętego systemu korzeniowego, ponieważ ogórek jest gatunkiem szybko transpirującym ogromne ilości wody, toteż system naczyniowy musi być w pełni sprawny. Ponadto w firmie Rozsadnik produkuje się materiał wyjściowy do nasadzeń wyłącznie od nasion ze sprawdzonych firm hodowlano-nasiennych podlegających kontroli i obwarowań fitosanitarnych. Na „startowym” etapie produkcji rozsady, zabezpieczeniem przed rozwojem patogenów, w tym wirusów jest dobór odpowiedniego podłoża. Wybór wełny mineralnej (skalnej) nie jest bowiem przypadkowy. Ze względu na jej pełną sterylność nie stwarza warunków do rozwoju agrofagów. Marta Przepiórka poinformowała, że na każdym etapie rozwoju młodych roślin pracownicy przestrzegają protokołów sanitarnych przejawiających się m.in. dezynfekcją wózków transportowych, badaniem wody używanej do podlewania itd. Na bieżąco jest też przeprowadzany monitoring upraw i testy. Ponadto wyprodukowana rozsada jest zaopatrzona w tzw. paszport roślin, który jest dokumentem potwierdzającym zdrowotność materiału nasadzeniowego.

Dezynfekcja kluczem do sukcesu

Przed rozpoczęciem uprawy szklarnie i tunele foliowe przeznaczone pod nowe nasadzenia powinny być zdezynfekowane i wolne od patogenów. O tym i innych aspektach skutecznej higieny m.in. w walce z wirusami chorobotwórczymi opowiadał Wojciech Juńczyk z firmy Roam Technology. W ofercie tego przedsiębiorstwa znajduje się pełna linia produktów zdolnych do zapobieżenia ryzyka infekcji. W celu dezynfekcji obiektu uprawowego specjalista rekomendował na początku wykorzystanie preparatu Roam Eco Clean w formie aktywnej piany, która czyści wszelkie zabrudzenia. Należy ją spłukać po ok. 30 minutach ciepłą wodą (najlepiej z dodatkiem preparatu Huwa-San TR 50). Ten ostatni świetnie sprawdza się w usuwaniu tzw. biofilmu w systemach nawadniających, będącego źródłem patogenów. Wojciech Juńczyk podkreślił również, że Huwa-San TR 50 aplikowany w mikrostężeniu ogranicza też rozwój groźnej bakterii wywołującej chorobę tzw. szalonych korzeni. Nowością na rynku polskim jest biocyd Vir2Go. Należy go stosować poprzez oprysk 1% roztworem do czyszczenia kół pojazdów, mat, sprzętu ogrodniczego i dezynfekcji obiektu uprawowego. Jest ceniony m.in. za widoczny wskaźnik aktywności i biodegradowalność. W ofercie Roam Technology jest dostępny nawóz krzemowy Sili-Fert P. Zawiera on w 100% biodostępny krzem wzbogacony o B, Cu, Zn, Mn i Mo. Może być aplikowany dolistnie oraz przez systemy nawadniające w dawce 300-500 ml/ha uprawy ogórków co 2 tygodnie. Kolejnym preparatem do stosowania dolistnego, który podnosi zdrowotność roślin jest Bisteran (na bazie nadtlenku wodoru stabilizowanego srebrem). Przyspiesza on regenerację po uszkodzeniach  i zabezpiecza przed infekcjami. Prelegent zalecał jego stosowanie w dawce 0,2-0,5%.

Wydarzenie cieszyło się dużym zainteresowaniem wśród uczestników, o czym świadczyła duża ilość pytań kierowanych do prelegentów. Po zakończeniu merytorycznej części spotkania odbył się konkurs z nagrodami.

dr inż. Piotr Bucki